ASP & .NET Geliştiricileri

ASP Değişkenler

aspxdotnet — Mon, 02 Nov 2009 12:01:07 +0000

Option Explicit
Dim x, y, z, t, u

x = 15
y = “15”
z = “Zeytinyağlı yiyemem aman”
t = True
u = ASPxDotNET

Bütün programlama dillerinde olduğu gibi vbscriptte de değişkenler terimi vardır. Bu terim sayesinde program içerisinde işleyeceğimiz sayısal veya metinsel değerleri kullanmaktansa bu değerlerin yerini tutan bir değişkeni kullanırız. Bu sayede program içerisinde daha esnek bir yapı kurabiliriz. Değişkenleri temsil eden adlar vardır, örneğin “isim” değişkeni (tarih, toplam… gibi) isim değerleri alır. Anlaşıldığı üzere değişkenin adı değişmiyor fakat değişken içerisinde tutulan değer değişebiliyor. (bu değişiklik programcının kontrolünde meydana geliyor). Verilen değer program akışına göre farklılaşabildiği için bu terime değişken diyoruz.

Temelde kullanılandığımız değişken türleri sayısal, alfa-sayısal ve mantıksal olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Ancak VbScript, her programlama dilinde karşımıza çıkan integer, real, string, boolean vs.. gibi temel veri tipi tanımlarından yoksun bir dildir. Peki VbScript bir değişkenin hangi türde olduğunu nasıl anlar? Bunu o değişkene değer atandığı zaman anlar. yukarıdaki atamaları inceleyelim,

Yukarıdaki örneğimizde “x” değişkenine sayısal bir değer atadığımız için o andan itibaren “x” değişkeni sayısal bir veri tipinde olacaktır (bu tip belirleme VbScript tarafından otomatik olarak yapılmaktadır). Bu nedenle tüm sayısal işlemlerde kullanılabilir. Durum “y” değişkeni için ise biraz farklıdır. “y” değişkeni tırnak içerisinde olduğundan dolayı alfa-sayısal bir veri tipinde olacaktır. Bu nedenle sayısal işlemlere girmeyecek ve sadece metinsel işlemlerde kullanılacaktır. “z” değişkeninde ise sayısal içeriğe sahip olmayan, metinsel bir değere sahip olan bir değişkeni temsil etmektedir. “t” değişkeninde ise sadece “doğru” (true – 1) veya “yanlış” (false – 0) değerini alabilen bir boolean veri tipi gösterilmektedir. “u” değişkeni de ne oluyor diye düşünüyor olmalısınız.Düşünmekte haklısınız çünkü metin değişkenleri sadece tırnak işareti içerisinde tanımlanabilir diğer hallerde hata verecektir.

ASP Kod Bloğu

aspxdotnet — Sat, 04 Jul 2009 23:55:02 +0000

Bütün ASP kodları bu kod bloğunun içine yazılır.HTML kodları gibi sayfaya serbest yazılırsa derlenmesinde hata meydana gelir.ASP Kod bloğunu sayfada istediğimiz yerde açabilir ve kapatabiliriz.

Örnek kullanımı ;

Response.Write “ASPxDotNET“
kodu ekrana ASPxDotNET yazdıracaktır.

ASP dosyalarının işletilmesi

aspxdotnet — Sat, 04 Jul 2009 09:33:10 +0000

Asp uzantılı dosyaların “asp.dll” yardımı ile derlendiğini bilmekteyiz peki ya bu derlenme nasıl olmaktadır.

Birinci basamak olarak asp dosyası içerisinde server taraflı kod olup olmadığı denetlenir. Eğer dosya içerisinde sunucu taraflı işletilecek bir kod bulunmaz ise IIS tarafından direkt istemciye gönderilir. Bu “Windows 2000” de yeni bir özellik olarak eklenmiştir. Bu sayede “.asp” uzantılı dosyaları kullanmamıza olanak tanır (içerisinde sunucu taraflı çalışacak kod bulunmayan dosyalara bile “.asp” uzantısı verilebilmektedir).

Eğer DLL, içerisinde server taraflı çalışacak bir kod olan dosya ile karşılaşırsa; satır satır bu dosyayı işleterek script blokları içerisindeki komutları işletir ve çıktısını yine aynı yere gelecek şekilde bir çıkış dosyasına (hafızada bulunan bir tampon bölgeye) kaydeder. İçerisinde script komutu olmayan kısımlarda aynen değiştirilmeden tampona yazılır. Tüm bu işlemler tamamlandıktan sonra eğer herhangi bir hata oluşmamış ise bu dosya (tamponda tutulan) istemci bilgisayarına gönderilerek işlem tamamlanır. Bu gönderme işlemi sonucunda tampon bölge temizlenir.

Bilgi : Bazılarınızın bildiği gibi ASP’de FSO (File System Object) kullanarak yazılmış ve sunucudaki diğer dosyalara erişebilen bir script piyasada dolaşmaktadır. Çoğu programcının düşüncesinin aksine bu bir açık (güvenlik deliği) değildir. Bu script sunucu yöneticilerinin yaptığı yanlış veya yetersiz yetkilendirme sonucu kendi yetkisi dışındaki dosyalara da erişebilmektedir. Bu yanlış yetkilendirmeyi isterseniz adım adım düzeltelim.

Öncelikle web sunucunuzun “root” klasörüne (tüm web sitesi dosyalarının bulunduğu sanal olarak en üst dizin anlamında), bir klasör oluşturunuz. Örneğin bu klasörün ismi “guvenli” olsun. Daha sonra “Computer Management” dan “Local Users and Groups” a tıklayınız. Gelen menüden “Users” seçeneğini seçtiğiniz zaman sağdaki pencerede bilgisayarda kayıtlı tüm kullanıcıların listesi gelecektir. Listenin boş bir yerine sağ tıklayarak “new user” seçeneği ile yeni bir kullanıcı oluşturalım. Daha sonra tekrar “Computer Management” penceresinden “Services and Application” kısmına buradan da “IIS” sekmesine tıklayalım. Buradan “Default Web Site” sekmesini işaretleyelim. Sağ tarafta web sayfanız içerisindeki tüm klasörler gözükecektir (tabi ki bizim oluşturduğumuz “guvenli” klasörü de gözükecek) buradan oluşturduğumuz “guvenli” klasörüne sağ tıklayarak “Properties” seçeneğini seçiyoruz. Açılan penceredeki “Directory > Application Settings” bölümündeki “create” düğmesine tıklayınız. Bu seçili olan klasör için ayrı bir uygulama yaratacaktır. Artık bu klasöre yetkili bir kullanıcı seçebiliriz ayrıca bu kullanıcının “IUSER” (İnternet user) olması da gerekmiyor. “Directory Security>Anonymous access and auth.. control” bölümündeki “Edit” düğmesine tıklayın. Buradan açılacak pencereden “Anonymous access” bölümündeki “Edit” düğmesine tıklayın. “Browse” düğmesine tıklayarak önceden yarattığınız user’ı seçiniz. “Allow IIS to control password” seçeneğini aktif hale getirip her şeye OK deyip çıkınız. Şimdi “c:\inetpub\……” yada her neyse. Yarattığınız “guvenli” klasörünü bulunuz. Klasöre sağ tıklayarak “properties” seçeneğini seçiniz. “Security” yi seçip buradaki tüm userları siliniz. Sadece Administrator ve yarattığınız user’ı ekleyin. Eğer bu klasörde dosya yaratma izni verecekseniz kendi user’ınıza “modify,write veya full control” verebilirsiniz. Ok deyip buradan da çıkınız.

Evet artık “http://127.0.0.1/guvenli” klasörünün içinden FSO ile değil c:\ ye bir üst klasöre bile çıkamazsınız. Bir üst klasördeki “txt” dosyalarını bile okuyamazsınız.

IIS Uygulama Yapıları

aspxdotnet — Fri, 03 Jul 2009 11:27:35 +0000

IIS içerisindeki işlemleri daha iyi anlayabilmek için uygulama yapılarının Windows içinde nasıl çalıştığını anlamalıyız. Web sunucudaki (IIS) her web sitesinin sunucu üzerinde yer alan bir kök dizini vardır. Varsayılan (Default) web sitesi otomatik olarak “c:\inetpub\wwwroot” dizinini kendine kök dizini atar (değiştirilebilir). Her yeni açılacak web sitesi için bir kök dizini belirlenmesi zorunludur. Sunucu üzerindeki web sitelerini görmek için IIS yönetim arabirimi olan “Internet Service Manager” programı kullanılır.

IIS üzerinden default web sitesine sağ tıklayıp özellikler seçeneğini seçtiğimiz zaman, açılacak olan “default web site özellikleri” ekranından “home directory” tabına tıklanır. Gelecek olan sekmeden “configration” butonuna basarak uzantılar ile ilişkilendirilen arabirimler görülebilir (ISAPI yapısı “Diyagram 1 : Microsoft Sunucu Yapısı.” de görüldüğü gibidir).

Resimden de (Resim 2 : ISAPI Yapısı.) görülebileceği gibi asp uzantılı dosyalar asp.dll dosyası ile derlenmektedir. HTM ve HTML uzantılı html sayfaları ve XML uzantılı xml sayfaları direkt olarak diskten okunup (web sunucu tarafından) istemciye gönderilmektedir ama asp uzantılı dosyalar ISAPI yardımı ile asp.dll tarafından okunup derlenip sonuç çıktıları istemciye göderilmektedir.

Not : İstemci sunucudan url yardımı ile bir dosya isteğinde bulunduğu zaman istek paketi şu şekilde olacaktır:


11/11/02 02:49:16 Sent  GET /deneme/ornek.asp HTTP/1.1

Accept: aplication/msword, application/vnd.ms-excel, application/vnd.ms-powerpoint, image/gif, image/x-xbitmap, image/jpeg, image/pjpeg, application/x-comet, */*

Accept-Language: en-us

Encoding: gzip, deflate

Referer: http://www.akkoyun.net/kitap.asp

Cookie: VisitCount=2&LastDate=6%2F4%2F99

User-Agent: Mozilla/4.0 (compatible; MSIR 6.0; Windows XP)

Host: 212.98.198.111

Connection: Keep-Alive
Ve bu isteği takiben sunucu istemciye dosyayı gönderirken şu başlık kısmı ile beraber gönderecektir :
11/11/02 02:49:16 Recived HTTP/1.1 200 OK

Server: Microsoft-IIS/5.0

Connection: Keep-Alive

Date: Thu, 11 Nov 2002 10:22:21 GMT

Content-Type: text/html

Accept-Ranges: bytes

Content-Lenght: 2946

Last-Modified: Thu, 11 Nov 2002 10:22:21 GMT

Cookie: VisitCount=2&LastDate=6%2F4%2F99

Bu bilgileri dikkatli olarak incelemenizi istiyorum çünkü ilerideki konularımızda bu sunucu ve istemci değişkenlerini okutmak ve değiştirmek üzerine konular göreceğiz.

ASP ile IIS İlişkisi

aspxdotnet — Fri, 03 Jul 2009 08:17:58 +0000

ASP sadece kendisi için yazılmış olan DLL i kullanır (asp.dll). Bu dosya standart olarak web sunucu da yer almaktadır (sadece IIS 1.0 sonrası) (Winnt\System32\ inetsrv dizininde yer almaktadır). Bu DLL sadece ASP dosyalarını (genellikle .ASP uzantılıdırlar) okuyup içerisindeki script komutlarını işlemek ve sonuçlarını HTML ve metin içeriği ile birlikte Web gözatıcısına yollamak görevini üstlenir.

Server-Tabanlı Script Teknolojileri

aspxdotnet — Thu, 02 Jul 2009 21:11:36 +0000

Şimdiye kadar anlattığım CGI dilleri web sunucusu üzerine bir yama yapmadan yada ekstra bir program yüklemeden çalışmamaktadır. Bu programlar kullanıcıdan gelen isteği algılar ve isteğe göre dosyayı okur daha sonra onu sunucu içinde işler ve bir çıkış dosyası oluşturarak kullanıcıya sunarlar.

Perl ilk popüler sunucu-tabanlı uygulama geliştirme dili olarak literatüre geçmiştir. Fakat bu dil çok fazla gelişim geçirmiştir. Özellikle de Unix ve Linux tabanlı sunucularda yeni nesil programlama dili olan PHP (Personal Home Page) ye yerini bırakmıştır.

Microsoft firması web sunucu sektöründeki en önemli atılımını “Windows NT 3.51” ve bu işletim sistemine entegre halde olan “Internet Information Server 1.0” (IIS) sayesinde yapmıştır. Bu yazılım geçmişe dönük olarak CGI desteklemekle (her şekilde C ve C++ dili ile geliştirilmiş uygulamaları) birlikte yeni bir arabirim içeriyordu.

Bu arabirime “Internet Server Aplication Programing Interface” yani ISAPI adı verilmiştir. Bu arabirim sayesinde web sunucu perl dilinin tüm esnekliği standart hale getirilmiş oldu. Bu atılımla birlikte tüm yazılım geliştiriciler ISAPI ile uyumlu olan yazılımlar geliştirmeye başladılar.

Microsoft ISAPI ile beraber yeni teknoloji olan ASP’yi duyurdu. ASP teknolojisi IIS ile ISAPI sayesinde bağlanmış oldu. ASP den önce en çok “Internet Database Connector” (IDC) kullanılmaktaydı.

ASP’nin Doğuşu

aspxdotnet — Thu, 02 Jul 2009 13:42:20 +0000

HTML in gelişmesi ile birlikte kullanıcılara web sayfalarına bilgi girebilmelerine olanak tanında ( elementi yardımı ile). Bu şekilde bir çok uygulama geliştirildi çünkü artık kullanıcı da sunucuya bilgi gönderebiliyordu. Fakat çoğu uygulamada bu kullanıcıdan gelen bilgilerin anında işlenmesi ve yeniden bir text bazlı HTML dokümanı hanine getirilmesi gerekiyordu. Bu ise hiç hızlı bir yöntem değildi.

Bu zorluğu aşmak isteyen geliştiriciler kolları sıvayarak CGI (Common Gateway Interface) arabirimini geliştirmeye başladılar. Bu arabirimi standart haline getirdiler ve tamamen “C” dili üzerine kurdular. “Cgi-bin” dizini de bu şekilde doğmuştur (“bin” terimi derlenmiş “C” kodu olmasından dolayı “binary code” anlamında eklenmiştir). İlk uygulamalar derlenmiş ufak programcıklar halinde olmuştu. Fakat bu haliyle bile kullanışlı değildi çünkü dosya içinde yapılacak en ufak değişiklikte bile yeniden derlenmesi gerekmekteydi. Buda CGI’ın kullanımını olumsu yönde etkiliyordu.

Bu kısıtlamaları kendine sınır olarak görmeyen geliştiriciler yeni bir script dili geliştirdiler. Bu dil “Practical Extraction and Reporting Language” yani PERL adını aldı. Bu dil sunucu ile iletişim halinde olan ilk dildi yani “C veya C++” dilleri ile yazılan scriptin her seferinde derlenmesi derdi ortandan kaldırılmış oldu.

Perl hala popüler bir dil olarak çoğu uygulamada özellikle de Unix ve Linux tabanlı sistemlerde kullanılmaktadır.